Svartelri / Rauðelri – Alnus glutinosa

All harðgert, einstofna eða margstofna meðalhátt, sumargrænt tré. Hæð 6 – 10 m hérlendis. Getur sjálfsagt orðið enn hærra á góðum stöðum með tímanum. Stundum runni á erfiðum vaxtarstöðum. Brum rauðbrún og stilkuð. Laufblöð hringlaga, stuttstilkuð, allt að 10 cm löng með tenntum og bylgjuðum blaðjaðri. Blaðgrunnur gjarnan fleyglaga. Græn að ofan og ljósgræn að neðan með smáum ryðbrúnum hárum á taugamótum. Laufin eru yfirleitt innydd í endann og er það eitt besta greiningareinkennið. Brum, sprotar og ung lauf eru aðeins klístruð. Frýs yfirleitt grænt á haustin. Hangandi rauðleitir, 5 – 10 cm langir karlreklar birtast fyrir laufgun á vorin. Ljósgulbrúnir útsprungnir. Dökkbrúnir kvenreklar þroskast að hausti. Minna á litla köngla. Kvenreklarnir sitja í krónunni fram á vor.

Sóelskt. Lifir í sambýli við niturbindandi bakteríur, Frankia alni. Getur lifað í fremur rýrum og blautum jarðvegi. Nær þó bestum þroska í frjóum, rökum jarðvegi. Lifir einnig í sambýli með svepprótarsveppum eins og flestar aðrar trjátegundir.

Einnig nefnt svartölur eða rauðölur. Hitakærara samanborið við gráelri (Alnus incana). Getur verið fyrirtaks stakstætt garðtré. Hentar einnig í sumarhúsalóðir og til skógræktar sérstaklega í rökum og jafnvel blautum jarðvegi. Ekki ber mikið á fræþroska á svartelri hérlendis ennþá og ekki er vitað til þess að svartelri hafi sáð sér út hérlendis. Millibil um 4 m. Gjarnan gróðursetta þéttar í skógrækt og svo grisjað. M.a. nýtt sem fóstrutré í skógrækt erlendis. Gjarnan ber á stofnskotum/teinungi. Aftur á móti ber ekki eða lítið á rótarskotum. Ekki sérlega algengt hérlendis ennþá. Notkun hefur þó aukist sérstaklega í skógrækt. Erlendis er timrið nýtt í m.a. pappír, spónaplötur, húsgögn, klæðningar, til útskurðar og þess háttar. Svartelri hefur einnig verið nýtt til litunar og lækninga í gegnum tíðina.

Svartelri er almennt heilbrigt. Stundum birtast blöðrur á laufi sérstaklega á ungum trjám. Blöðrurnar orsakast af mítli (Eriohyes inangulis). Blöðrur þessar eru ekki taldar valda trjánum miklum skaða.

Við framleiðum og seljum svartelri af kvæminu „Sanderud“ sem er í sveitarfélaginu „Stange“ um 100 km norður af Osló. Náttúruleg heimkynni svartelris eru um nánast alla Evrópu þó ekki á Íslandi. Einnig í vestanverðri Asíu og N-Afríku. Bjarkarætt (Betulaceae).