Hafþyrnir – Hippophae rhamnoides
Harðgerður, þyrnóttur, lauffellandi, lágvaxinn - hávaxinn runni (1 - 3 m). Laufið lensulaga og grásilfrað. Blómin smá og lítið árberandi. Sérbýll. Kvenplöntur þroska rauðgul, æt ber séu karlplöntur í nágrenninu. Ein karlplanta dugar til að fræva nokkrar kvenplöntur. Vindfrævun. Berin hanga á runnunum langt fram á vetur þar sem fuglar virðast lítið sækja í þau. Sólelskur. Vind- og saltþolinn. Lifir í sambýli við niturbindandi bakteríur (Frankia) sem gerir honum kleift að vaxa í rýrum jarðvegi. Hafþyrnir hefur mjög skriðullt og kröftugt rótarkerfi.
Berin eru nýtt í sultur og þess háttar og eru sögð mjög holl og eru t.d. mjög C-vítamínrík. Laufið má nýta í te. Hentar sérlega vel við sjávarsíðuna, til að binda sendinn og malarborinn jarðveg og þess háttar. Þrífst í alls konar jarðvegi en þó ekki blautum. Hafþyrnir hentar í runnaþyrpingar og raðir t.d. á vindasömum stöðum og í villigarða og sumarhúsalóðir. Millibil við gróðursetningu um 1 m. Rótarskot geta verið til ama t.d. nálægt gangstéttum og þess háttar. Fer jafnvel í gegnum malbik!
Við höfum verið að prófa okkur áfram með mismunandi yrki og stofna. Finnsku yrkin 'Tytti' (kvk), 'Terhi' (kvk), 'Rudolf' (kk) og 'Tarmo' (kk), fást gjarnan hjá okkur og hafa reynst vel. Einnig eigum við stundum til kvk og kk yrki úr Hallargarðinum, Rvk. Höfum einnig framleitt og boðið upp á íslenskar fræplöntur af hafþyrni.
Heimkynni: Kaldtempruð svæði Evrasíu. Í heimkynnum sínum vex hafþyrnir aðallega með ströndum fram og til fjalla. Silfurblaðsætt (Elaeagnaceae)
Hindber – Rubus idaeus
Skriðull, sumargrænn hálfrunni. Hæð 1 - 2 m. Greinar ná tveggja ára aldri. Fyrra árið vaxa beinir trékenndir stönglar upp frá jörðu í fulla hæð. Seinna árið blómgast þeir og þroska ber. Síðan eru þeir dauðar. En alltaf koma upp nýir stönglar jafnharðan á hverju ári. Stönglar eru með beina, veikbyggða þyrna sem tæplega er hægt að meiða sig á. Laufblöð stakfjöðruð. Smáblöð 5 - 7 talsins á fyrsta árs greinum. Greinar á öðru ári bera smærri lauf með 3 - 5 smáblöðum. Laufblöð eru tennt og ydd, græn að ofan en ljós- eða nánast silfurhærð að neðanverðu. Blómin hvít, nokkur saman í klösum í lok maí eða í júní. Þvermál blóma um 1 cm. Hindberið er í raun samsett aldin úr nokkrum steinaldinum. Losnar auðveldlega fullþroska frá miðkjarnanum/stilknum þannig að smá hola er sjáanleg á aldininu/berinu.
Klippið í burt dauðar greinar. Gróðursetjið í afmarkað rými til að forðast rótarskot um alla lóð. Tilvalið er að setja niður þil svona 40 sm niður í jarðveginn til að forðast dreifingu rótarskota. Einnig má rækta hindber í ílátum en þau þurfa frjóan og rakaheldinn jarðveg til að þroska ber. Setjið staðið hrossatað eða moltu saman við jarðveginn við gróðursetningu. Tilvalið er að setja lag af moltu í kringum ræktuð hindber á vorin.
Villihindber henta til gróðursetningar í lúpínubreiður og skógarrjóður. Berin á villihindberjum eru smá en bragðgóð. Þau skríða mjög mikið út og geta verið til vandræða. Úrvalsyrki eins og 'Borgund' hafa stærri ber og skríða ekki eins mikið út. Hindberjarunnar virðast vera sjálffrjóvgandi. Runnarnir þola vel hálfskugga en mest berjauppskera fæst í fullri sól. Yrki með stærri berjum henta betur til ræktunar í heimilisgörðum samanborið við villihindber. Hindber virðast eitthvað sá sér út hérlendis en fuglar sækja í berin.
Heimkynni: Evrópa og Asía. Slæðingur hérlendis. Ræktuð víða um heim. Rósaætt (Rosaceae).
Rifs ‘Rautt Hollenskt’ – Ribes rubrum ‘Rautt Hollenskt’
Mjög harðgerður, meðalhár runni (1,5 m eða meir). Laufið handsepótt á löngum blaðstilk. Berin rauð, í klösum, súrsæt og æt. Berin Þroskast yfirleitt seinni part ágúst. Rifs 'Rautt Hollenskt' er aðallega ræktað vegna berjanna. Hæfilegt bil á milli rifsrunna er um 1 m. 'Rautt Hollenskt' er algengasta "rauð-rifsið" hérlendis og hefur verið lengi. Rifslús og rifsþéla eru gjarnan til ama. Rifs 'Rautt Hollenskt' er all vind- og saltþolið. Þrífst best í frjóum, rakaheldnum jarðvegi. Þolir vel hálfskugga en mest berjauppskera fæst í fullri sól. Venjulega gróðursett í raðir t.d. utan um matjurtagarða og þess háttar. Berin eru notuð í sultur, saft, hlaup og fleira. Mjög gamalt yrki.
Sólber ‘Melalathi’ – Ribes nigrum ‘Melalathi’
Harðgerður berjarunni. Hæð: 1 - 1,5 m. Uppréttur vöxtur samanborið við flest önnur sólberjayrki. Bragðgóð og stór ber. Uppskerumikið en berjaklasar þroskast missnemma. Eitt allra vinsælasta sólberjayrkið. Mest uppskera fæst í fullri sól en runnarnir þola vel hálfskugga. Millibil um 1 m. Sólber 'Melalathi' hentar vel sem jaðar- og undirgróður í skjólbeltum. Finnskt yrki.
Skógarbrydda – Mahonia aquifolium
Lágvaxinn ( um og yfir 1 m), viðkvæmur, sígrænn runni. Blöðin stakfjöðruð, gljándi með þyrnótta jaðra. Gjarnan rauðleit sérstaklega að vetrarlagi. Blómin skærgul í klasa. Berin blá í klösum. Sjást sjaldan hérlendis. Skuggþolin. Þrífst aðeins á hlýjum stöðum í góðu skjóli. Sómir sér best með öðrum sígrænum runnum og smátrjám. Sjaldgæf hérlendis.
Silfurblað – Elaeagnus commutata
Harðgerður, lágvaxinn, lauffellandi, heilbrigður runni um 1 m á hæð. Getur orðið hávaxnara á skjólgóðum stöðum. Laufið silfrað, breiðlensulaga, 2 - 7 sm á lengd. Laufgast í maí og fellir laufið í október. Haustlitir gráir eða daufgulir, ekki áberandi. Blóm smá, gul og ilmandi fyrri part sumars. Aldinið silfrað, mjölkennt ber (steinaldin), 9 - 12 mm á lengd. Ætt og sagt hollt en ekki lystugt. Erfitt er að koma auga á aldinin þar sem þau eru samlit laufinu.
Lifir í sambýli við niturbindandi bakteríur (Frankia) á rótarkerfinu. Lifir því vel í rýrum jarðvegi, sérstaklega í sandi og möl. Sólelskt. Vind- og saltþolið. Dreifir sér með rótarskotum. Rótarskotin eru þó sjaldnast til vandræða. Silfurblað er ekki þyrnótt eins og hafþyrnir (Hippophae rhamnoides) sem er af sömu ætt. Hentar á opnum svæðum, meðfram götum og bílastæðum, í jöðrum þar sem er rýr jarðvegur og þess háttar. Millibil um 70 - 90 sm.
Heimkynni: Alaska, Kanada og norðanverð Bandaríkin. Megnið ef ekki allt silfurblað hérlendis er ættað frá Alaska. Silfurblaðsætt (Elaeagnaceae).
Vesturbæjarvíðir – Salix x smithiana – Ytri Skógum
Vesturbæjarvíðir er all hraðvaxið tré eða runni. Kelur þó yfirleitt (haustkal). Verður því mjög gjarnan kræklóttur. Hentar því einungis í þokkalega hlýjum sveitum og skjólgóðum görðum. Gjarnan álíka breiður og hann er hár. Hæð: 6 - 8 m. Laufið er lensulaga, grágrænt. Sólelskur. Grænn fram á haust. Þolir vel klippingu. Stundum ber á vörtum í laufi af völdum sagvespu (Euura bridgmanii). Um er að ræða klónaðar plöntur af tréi ársins 2018 sem stendur að Ytri Skógum undir Eyjafjöllum. Notaður stakstæður, í raðir, þyrpingar og jafnvel í limgerði. Vesturbæjarvíðir
https://www.skogur.is/is/um-skograektina/frettir-og-vidburdir/frettir-og-pistlar/vesturbaejarvidir-er-tre-arsins
Gljámispill / glansmispill / fagurlaufamispill – Cotoneaster lucidus
Harðgerður, þéttur, meðalstór, sumargrænn runni. Hæð 1,5 - 2,2 m. Laufin egglaga, allt að 5 sm löng, gljáandi, dökkgræn - koparbrún. Lauf hærð á neðra borði í fyrstu. Skærrauðir haustlitir. Blómin smá, fölbleik. Aldinið svart ber (berepli) sem situr á greinunum fram á vetur.
Einn allra vinsælasti runninn í limgerði. Yfirleitt eru gróðursettar 3 plöntur/m. Þrífst best í fullri sól. Þolir þó hálfskugga. Þrífst í öllum sæmilega frjóum, framræstum jarðvegi. Blandið gömlum búfjáráburði eða moltu saman við jarðveginn fyrir gróðursetningu.
Gljámispill er aðallega notaður í klippt limgerði enda þolir hann vel klippingu. Stundum ber þó á "átu" og skemmdum á laufi af völdum lirfa fyrri part sumars . Klippið hann jafnt og þétt og varist að klippa inn í gamlan við. Yfirleitt er gljámispill klipptur seinni part vetrar. Sumarklipping gæti þó verið heppilegri til að forðast sýkingu af völdum "átu". Í meðallagi hraðvaxinn eða hægvaxta. Ekki nógu harðgerður á áveðurssömum stöðum t.d. við sjávarsíðuna. Þá henta t.d. strandavíðir (Salix phylicifolia 'Strandir'), jörfavíðir (S. hookeriana) og alaskavíðir (S. alaxensis) betur. Yfirleitt afgreiddur sem berrótar-plöntur sem gróðursettar eru að vori eða snemma sumars. Heimkynni: Aðallega í Altai fjöllum í Asíu. Rósaætt (Rosaceae).
Runnamura ‘Goldfinger’ – Dasiphora fruticosa ‘Goldfinger’
All harðgerður, fínlegur, lágvaxinn, þéttur, sumargrænn runni (50 - 80 sm). Blómin all stór miðað við runnumuru, dökkgul. Blómgast frá miðju sumri og fram á haust. Blómviljug. Sólelsk. Runnamura 'Goldfinger' hentar í raðir og þyrpingar með um 60 - 70 sm millibili eða í blönduð beð með runnum og fjölæringum. Einnig heppileg til ræktunar í kerjum og pottum.
Flosvíðir – Salix × dasyclados
Harðgerður, stórvaxinn runni (3 - 4 m). Laufið lensulaga. Minnir á körfuvíði (Salix viminalis) en grófgerðari. Sprotar áberandi loðnir. Karlkynsklónn með fallegum silfurloðnum reklum strax í febrúar/mars með bleikum blæ. Gulir frjóhnappar birtast í mars / apríl. Þrífst best í frjóum, rökum jarðvegi t.d. við læki og tjarnir. Einnig góður í runnaþyrpingar og jafnvel skjólbelti. Fallegastur sé hann klipptur / sagaður niður reglulega.