Einir ‘Loderi’ – Juniperus ‘Loderi’
All harðgerður, sígrænn, þéttur, hægvaxta, keilulaga runni. Barrið er blágrænt og ilmandi. Hæð um 1 m. Getur hugsanlega orðið hærri með tímanum. Sólelskur en þolir hálfskugga. Þarf nokkurt skjól til að þrífast.
Yrkið 'Loderi' er ýmist talið heyra undir himalajaeini (J. squamata) eða J. pingii en einitegundir þessar eru líkar útlits. Þrífst í öllum sæmilega frjóum, framræstum jarðvegi. Má vera malar og/sandborinn. Sagður þurrkþolinn. Hentar í beð með sígrænum runnum eins og lyngrósum og lyngi. Einnig í steinhæðir og hleðslur þar sem skjól er þokkalegt. Hentar einnig í gróna kirkjugarða. Finnst hér og þar í görðum en ekki sérlega algengur. Lofar þó góðu. Grátviðarætt (Cupressaceae).
Tjarnaíris – Iris pseudacorus
Harðgerð, fjölær jurt. Hæð 1 - 1,5 m. Laufblöðin eru sverðlaga, heilrennd og löng. Blómin eru dæmigerð "írisarblóm", gul með brúnleitum rákum, all stór, nokkur saman á löngum stöngli. Blómgast miðsumars.
Tjarnaíris er eins og nafnið gefur til kynna jurt sem vex í deiglendi eða jafnvel í vatni við lækjar- og tjarnabakka. Hún þrífst þó vel í frjóum, rakaheldnum garðajarðvegi. Sólelsk. Tjarnaíris hentar helst við tjarnir og læki eða í blómabeð á rökum stöðum. Breiðir úr sér með tímanum. Þolir að standa í súrefnislitlu og ísöltu vatni. Slæðingur hérlendis t.d. í Vífilsstaðalæk, Gbæ. Heimkynni: Evrópa, V-Asía og NV-Afríka. Sverðliljuætt (Iridaceae).
Gljávíðir – Salix pentandra
Harðgerður runni eða tré. Hæð 3 - 7 m. Laufblöð sporöskjulaga, gljáandi, fíntennt, ljósgræn, 5 - 12 sm á lengd og 2 - 5 sm á breidd. Laufgast í júníbyrjun. Gulir haustlitir eða frýs grænn. Reklar myndast samhliða laufgun. Sérbýll. Við framleiðum og seljum nú yrki sem er kvk og myndar rekla og þroskar fræ með áberandi hvítri fræull á haustin sem er óvanalegt fyrir víði þar sem aðrar víðitegundir hérlendis þroska fræ fyrir eða um mitt sumar (júní - júlí).
Þetta yrki virðist laust við gljávíðiryð sem hefur leikið gljávíði illa síðastliðna þrjá áratugi en fram að því var gljávíðir 'Schierbeck' með allra vinsælustu runnum í limgerði hér á landi. Eftir að gljávíðiryðið breiddist út var framleiðslu á gljávíði hætt og flestum gljávíðilimgerðum skipt út fyrir eitthvað annað.
Gljávíðir er eins og annar víðir sólelskur og þrífst best í sæmilega frjóum, rakaheldnum jarðvegi. Í limgerði mælum við með 3 stk/m. Hentar einnig í þyrpingar með 1 - 1,5 m millibili. Gljávíðir hentar ekki á mjög vindasömum stöðum t.d. úti við ströndina. Þar henta jörfa- og alaskavíðir betur. Það var Jóhann Pálsson grasafræðingur og fyrrverandi garðyrkjustjóri Rvk sem kom með gljávíði þennan til landsins. Heimkynni gljávíðis eru N-Evrópa ekki þó Ísland og N-Asía. Í heimkynnum sínum vex gljávíðir aðallega í deigum og jafnvel blautum jarðvegi. Víðisætt (Salicaceae).
Sviðjuvíðir ‘Svartiklettur’ – Salix scouleriana ‘Svartiklettur’
All harðgerður runni eða tré. Hæð 6 - 10 m. Laufin eru öfuglensulaga til sporöskjulaga. Laufið er dökkgrænt og nær hárlaust á efra borði en hærð að neðan. Laufin eru að mestu heilrennd. Nýtt lauf gjarnan rauðleitt, 5 - 12 sm löng. Sólelskur. Sjaldgæfur hérlendis.
Sagður geta vaxið í blautum og frekar þurrum jarðvegi. Í heimkynnum sínum nemur hann gjarnan land eftir skógarelda og annað rask. Sviðjuvíðirinn okkar er af græðlingum sem teknir voru af trjám sem standa við Svartaklett í Skorradal, alveg niður við Skorradalsvatn. Um er að ræða nokkur tré allt að 10 m há með all svera boli. Gústi í Hvammi kom með víði þennan frá Alaska. Heimkynni sviðjuvíðis eru í vestanverðri N-Ameríku allt frá Alaska suður til N-Kaliforníu. Víðisætt (Salicaceae).
Rós ‘Ritausma’ – Rosa ‘Ritausma’
Harðgerð runnarós af ígulrósakyni (R. rugosa). Blómin eru stór, fyllt, ilmandi, skærbleik nær miðju en nánast hvít yst. Blómsæl. Byrjar að blómgast í júlí og heldur áfram fram á haust. Þroskar ekki nýpur. Heilbrigð. Hæð um 1,5 m. Mjög þyrnótt. Sólelsk. Gulir haustlitir.
Þrífst best í sæmilega frjóum, vel framræstum jarðvegi. Má gjarnan vera malar- og/eða sandborinn. Hentar í raðir og þyrpingar með um 1 m millibili. Einnig í blönduð runnabeð og blómabeð og jafnvel stakstæð.
'Ritausma' er úr smiðju Dr. Dz. Rieksta frá Lettlandi frá árinu 1963. 'Ritausma' hefur náð talsverðum vinsældum hérlendis hin síðari ár. Gengur einnig undir nafninu 'Polar Ice' eða 'Polareis'. Rósaætt (Rosaceae).
Bogsýrena ‘Mjallhvít’ – Syringa komarowii subsp. reflexa ‘Mjallhvít’
Harðgerður, stórvaxinn, sumargrænn runni. Hæð 3 - 4,5 m. Laufblöðin eru oddbaugótt og heilrennd og sitja gagnstætt á greinunum. Lengd laufblaða gjarnan í kringum 15 sm. Blómin holdlituð í knúpp en hvít útsprungin, í stórum (20 sm), aflöngum, drjúpandi klösum miðsumars. Ilmar.
Móðurplantan er í garði við Skerseyrarveg í Hafnarfiði og er greinilega margra áratuga gömul. Ekkert er nánar vitað um uppruna hennar. Blómstrar sum ár mjög mikið og önnur minna. Þrífst í allri sæmilega frjórri, framræstri garðmold. Blómgast mest í fullri sól.
Bogsýrena 'Mjallhvít' hentar stakstæð, í raðir og þyrpingar, sem skraut í skógarlundi og í bland með öðrum runnagróðri. Millibil í upphafi 1 - 1,5 m. Náttúruleg heimkynni bogsýrenu eru í fjalllendi M-Kína. Smjörviðarætt (Oleaceae).
Lambarunni – Viburnum lantana
All harðgerður, sumargrænn runni. Hæð: 2 - 3 m hérlendis. Laufin gagnstæð, sporöskjulaga - lensulaga og tennt. 6 - 13 sm á lengd og 4 - 9 sm á breidd. Dúnhærð á neðra borði en nánast hárlaus að ofan. Blómin eru smá, mörg saman í sveip, rjómahvít fyrri part sumars. Það vottar strax fyrir blómsveipunum á greinarendum haustið áður. Berin sem þroskast á haustin eru í raun steinaldin. Fyrst græn, svo rauð og fullþroska svört. Berin eru óæt. Frýs gjarnan grænn en haustlitur annars rauður.
Lambarunni þrífst best í ögn basískum, frjóum, framræstum jarðvegi. Þolir hálfskugga. Þarf nokkurt skjól. Verður gjarnan nokkuð breiður með tímanum. Millibil 1 m eða meir. Heimkynni: Mið-, Suður- og V-Evrópa, NV-Afríka og SV-Asía. Yllisætt (Adoxaceae).
Demantsvíðir ‘Kodiak’ – Salix pulchra ‘Kodiak’
All harðgerður, þéttur runni. Hæð um 1,5 m. Greinar og sprotar áberandi rauðbrúnar. Laufin eru sporöskjulaga - lensulaga, hárlaus, ydd og gljáandi á efra borði. Blágræn á því neðra. Stöku lauf sitja á runnanum allan veturinn. Það á sama á við um axlarblöðin sem eru mjó og nokkrir millimetrar á lengd. Silfur-loðnir reklar birtast seinni part vetrar (feb/mars). Sólelskur.
Demantsvíðir þrífst í öllum sæmilega frjóum og rakaheldnum jarðvegi. Hentar í runnaþyrpingar einn og sér eða í bland með öðrum tegundum. Hentar sjálfsagt í lægri limgerði. Millibil 50 - 100 sm. Yrkinu 'Kodiak' var safnað á Kodiakeyju við Alaska í leiðangri Ólafar S. Njálssonar, Nátthaga og Pers í Mörk árið 1994. Heimkynni demantsvíðis eru auk Alaska, NV-Kanada og NA-Rússland. Víðisætt (Salicaceae).
Garðahálmgresi ‘Karl Foerster’ – Calamagrostis x acutiflora ‘Karl Foerster’
Harðgert, fjölært skrautgras. Hæð: 1 - 1,5 m. Uppréttur vöxtur. Axið er fyrst grænleitt en síðan hálmlitað. Visin öxin standa meira og minna allan veturinn. Klippið visin blöð og stöngla niður í um 15 sm stubba snemma vors (apríl - maí). Sólelskt en þolir hálfskugga. Þrífst í allri venjulegri garðmold. Má vera vel rök eða allt að því blaut. Skríður ekki út.
Garðahálmgresi 'Karl Foerster' fer vel aftarlega í blómabeðum eða fleiri saman í þyrpingum. Hentar einnig í ker og potta. Millibil: 60 - 70 sm.
Skrautgras þetta hefur stundum í hæðni verið nefnt "braggagras" eða "braggastráin" eftir að talsvert magn af umræddu grasi var gróðursett við braggann í Nauthólsvík, Rvk. Radaði þetta í fjölmiðla og vakti talsverða athygli á sínum tíma. Garðahálmgresi er ófrjór tegundarblendingur á milli melahálmgresis (C. epigejos) og C. arundinacea sem báðar eru upprunar í Evrasíu. Yrkið er kennt við þýska garðyrkjumanninn Karl Foerster (1874 - 1970). Grasætt (Poaceae).
Meyjarós / Hæðarós ‘Highdownensis’ – Rosa moyesii ‘Highdownensis’
Fremur harðgerð, hávaxin runnarós. Hæð: 3 - 4 m. Greinar fyrst uppréttar. Síðan útsveigðar. Laufin stakfjöðruð. 9 - 11 smáblöð. Dökkgræn og mött á efra borði. Blaðstilkar þyrnóttir. Greinar og sprotar þyrnótt. Blómin all stór, einföld, rauðbleik. Daufur ilmur. Blómgast í júlí - ágúst. Krónublöðin ljósari neðst. Gulir fræflar. Þroskar rauðgular, flöskulaga nýpur á haustin sem standa fram á vetur. Sólelsk.
Meyjarós 'Highdownensis' fer vel stakstæð eða aftarlega í runna- og blómabeðum. Plássfrek. Mætti nota sem klifurrós á vegg. Getur einnig prílað upp tré. Þrífst í sæmilega frjóum, framræstum jarðvegi. Má gjarna vera sand- og malarborinn.
'Highdownensis' er ættuð frá F.C. Stern frá árinu 1928 og kennd við garð hans, Highdownensis, Sussex, Englandi. 'Highdownensis' er ýmist talin vera meyjarós eða meyjarósarblendingur (R. x highdownensis) þar sem hitt foreldrið er óþekkt. Náttúruleg heimkynni meyjarrósar eru í V-Kína. Rósaætt (Rosaceae).
Blóðbeyki – Fagus sylvatica ‘Purpurea’
Sæmilega harðgert, þétt, fremur hægvaxta tré. Hæstu blóðbeyki hérlendis eru hátt í 9 m há. Getur sjálfsagt náð 12 m á hæð eða meir á bestu stöðum. Laufin áberandi purpurarauð/vínrauð. Dökkgræn/blágræn í skugga. Laufgast um mánaðarmótin maí/júní. Laufin sitja visin, ljósbrún á greinum yngri trjáa og á neðstu greinum á eldri trjám allan veturinn. Sólelskt. Almennt heilbrigt.
Blóðbeyki þarf sæmilega djúpan, frjóan og vel framræstan jarðveg. Hentar aðeins til ræktunar í sæmilega grónum hverfum og í skógarskjóla ekki of langt inn til landsins. Aðallega gróðursett stakstætt. Millibil 3 m eða meir. Blóðbeyki er stökkbreyting af venjulegu beyki (F. sylvatica) sem hefur óvenju mikið af "anthocyanin" litarefni. Blóðbeyki er fyrst talið hafa fundist í skógi við bæinn Sondershausen í Thuringia í Þýskalandi árið 1690. Talið er að stærstur hluti blóðbeykitrjáa í dag reki uppruna sinn til þessa trés. Beykiætt (Fagaceae).
Villijarðarber – Fragaria vesca
Harðgerð, lágvaxin, íslensk jurt. Laufblöðin þrífingruð. Smáblöðin tennt og silfurhærð á neðra borði. Blómin hvít með fimm krónublöðum og gulum fræflum og frævum. Blómgast frá því í júní og fram eftir sumri. Síðsumars geta verið blóm og þroskuð ber á sömu plöntunni. Berin eru fremur lítil en bragðgóð og þroskast síðsumars og fram á haust. Berin eru í raun útbelgdur blómbotn og aldinin (hneturnar) sitja þar utan á.
Dreifir sér kynlaust með jarðlægum renglum. Þolir vel hálfskugga en þá verður minni berjaþroski. Þrífst vel í öllum sæmilega frjóum, vel framræstum jarðvegi. Heimkynni: Víða á norðurhveli jarðar þar með talið Ísland. Rósaætt (Rosaceae).